Posted in Գրականություն

ԷՄԻԳՐԱՆՏԸ Սաթե Հովակիմյան

ԷՄԻԳՐԱՆՏԸ Սաթե Հովակիմյան Posted on December 27, 2018

Զարմանալի կերպով այստեղ բոլորը պրակտիկ-գործնական են: Ես՝ պրակտիկ-տոնական: «Կինն առանց կրունկների կին չէ, առավել ևս, կարճահասակ կինը» մտովի հուսադրելով ինքս ինձ, ամենուր աշխատանք փնտրելով, առաջ եմ շարժվում:
-Իսկ անձնագիրը կներկայացնե՞ք:
-Ներողություն ենք խնդրում, բայց միայն ռուսական անձնագրի դեպքում ենք ընդունում:
-Քաղաքացի՞ չեք, բա ինչու՞ չզգուշացրեցիք: Ներեցեք…
Ձնախառն անձրևն ասեղի պես ծակծկել գիտի, կաթնագույն յուղաներկով պատված երկինքը հասցրեց ծածկել դեղին լաքան: Երեկ պատմվածքներիցս մեկն ուղարկեցի Երևան:
– Չէ, ինչ-որ բան պակասում է, ռիթմդ փոխել ես:
-Չհասկացա՞, -արդեն պատրաստվում էի արդարանալ:
-Արև չկա, արևդ կորցրել ես… Այստեղ դու ջերմությամբ լի էիր, հասար էդտեղ ու սառար: Սառույց է ուղարկածդ, սառը քամի է, ցուրտ ես լցրել տողերիդ մեջ:
Բառերս ցրտից իրար են կպել, արևի մարտկոցը նստում է. պահել եմ հատուկ դեպքերի համար. գրականությունը մի կերպ կդիմանա առանց ջերմության: Մարդիկ կեղտն ավելի սիրով են ընդունում: Միշտ մաքրելու ու կարեկցելու տեղ ունեն: Կարդում են ու սեփական թքով իրենց իսկ դեմքին մարդասիրության արցունքների հետքեր թողնում:
– Տու՛ն արի, մենք քեզ սպասում ենք:
-Դու էլ արտագաղթեցի՞ր:
-Ափսո՜ս, որ հայրենիքդ մոռացար:
Ֆեյբուքյան փոստս արագ մաքրում եմ ու շարունակում քայլքս: Մեր բակը մաքրող տաջիկները սիրալիր բարևում են ու մաքրում տեղաբնակների մուտքն ու աղբամանները: Սիրով ու առանց նեղվելու: Կազանսկայա եկեղեցու ղողանջները մաքրում են ներսիս՝ երեկվա կուտակված աղբը: Անցնում եմ մարդկանց միջով, շնորհակալությունների ու ներողությունների, անտարբերության ու զբաղվածության միջով, անցում եմ…
-Մամ, երբ դու փոքր էիր ի՞նչ երազանք ունեիր:
-Երազում էի մեծ դառնալու մասին:
-Իսկ հիմա՞:
-Երազում եմ նորից պուճուր լինել, քո նման:
-Մա՜մ, երևի մտածում էիր, որ բլոնդինկա էլ դառնաս, չէ՞: Մա՛մ, դու աշխարհի ամենաերջանիկ մարդն ես. դու պուճուր բլոնդինկա ես:
Ո՞վ եմ ես: Սովորական մի էմիգրանտ, սկսնակ գրող, ով անթիվ խմբագրություններ է ուղարկում իր պատմվածքներն ու սպասում աներևույթ հրատարակչի ամենակարող փրկօղակին: Իհարկե հնարավոր է ջնջել «էմիգրանտ» բառն ու հետ դառնալ սեփական հյուղակ: Մոսկվայից Երևան հասնելու ճամփան էլ բարդ չէ: Բամբակե ոչխարիկ հիշեցնող ամպերը կարելի է ճեղքել երկու ժամ ու քսան րոպեում: Այդ ընթացքում որոշները վախից ամուր կբռնվեն նստատեղերից (իբրև թե աղետի ժամանակ նստատեղը կախարդական գորգի է վերածվելու), ոմանք արագորեն կսկսեն ծամել ու զուգարան գնալ, գնալ ու գալ օդային նեղլիկ միջանցքով:
Ես անվերջ տուրբուլենտության մեջ եմ՝ հավասարակշռությունս պահելու խնդիրներով բեռնված: Ես մեջս եմ դաջել այդ անհանգիստ բառն ու չեմ ուզում ազատվել իրենից: «Emigrantis». ցավի, օտարության, սպասումի, ծայրահեղության ու անվերջ ճամփորդության հոմանիշն է: Եղբայրս հաղորդագրություն ուղարկեց հեռախոսիս: Զգալով պարունակությունը՝ վախենում եմ կարդալ:
Մետրոյի սրընթացության մեջ հոգիս թափառում է վագոններով, մոլախոտի մազերով տղայի առաջ ծիկրակում, ուսումնասիրում կարավայի մարմին ունեցող տատիկին, անթարթ նայում տարադրամի փոխանակման կետի պատուհանիկ հիշեցնող ասիական ծագում ունեցող երիտասարդի աչքերի մեջ: «Մի՛ թողեք գնամ, լսու՞մ եք, փրկե՛ք: Մի՛ թո-ղեք, թողե՜ք…» : Բառերը հասնում են լեզվածայրիս ու արագորեն ներս ընկնում: Դրանց արձագանքը լսելի է ինձ ու միայն ինձ:
Մոսկվան ինքը Կուստոդիևի վաճառականի կինն է. կյանքով լի, փարթամ, ինքնաեռի առաջ նստած ու ակնդետ, պայթունավտանգ խաղաղությամբ քեզ հետևող: Հետո այդ խաղաղությունը գրողի ծոցն ուղարկող, շալը մտրակի վերածող, թեյը՝ շամպայնի: Երկար շեկ մազերը կոնքերին տարածելով քաղաքի կարմիր ֆոնին վազող, ջահել ու կրքի մեջ թաթախված խորամանկ պճնուհու վերածվող, իր մոտ կանչող, ապա նույն կրքով էլ իր գրկից անտարբեր շպրտող:
Չի կարելի Մոսկվան մի քիչ սիրել, մի քիչ ատել, կամ պարզապես չեզոք դիրքորոշում բռնած ապրել: Նրան կամ ատում ես, կամ խելքը կորցրած կույսի պես սիրահարվում ու տրվում ամբողջությամբ: Ես՝ այս քաղաքին սիրահարվածս, դուրս եկա մետրոյի «Թատերական» կանգառում, գնացի անվերջ ձգվող կարմիր պատի կողմը, այնտեղ ուր կենդանի է մեռելներից ամենաողջն ու ողջերից ամենամեռածը: Մտածեցի՝ հայտնի այն հեքիաթում քնած գեղեցկուհուն համբուրեց արքայազնը, վերջինս ողջացավ, բոլորը գոհ եղան, նրանք՝ երջանիկ: Եթե հավերժական լեթարգիական քնի ճամփան բռնածին մոտենամ, համբուրեմ, գուցե մի բան փոխվի, գուցե նա զարթնի ու թույլ չտա հեռանալ այստեղից: Ես խելագարի պես վազեցի՝ շնչասպառ, արագ, ասես ամեն վայրկյանը ճակատագրական անդառնալի էր: Թույլ չտվեցին, խնդրեցին ժամին նայել: Տասներեքն անց տասը րոպե էր: Տասը րոպեն բախտորոշ դարձավ՝ հավետ բաժանելով ինձ փոքրամարմին բոլշեվիկից, զրկելով հեքիաթային համբույրի հրաշքից: Համարյա տխրել էի, համարյա հուզվել, բայց մեկ էլ տեսնեմ դամբարանի առաջ, գլխիկոր ու մտահոգ քայլում է ինքը՝ Վլադիմիր Իլիչը: Քայլ արեցի, որ մոտենամ, տեսնեմ երկրորդը եկավ, հետո նրան միացան Ստալինը, Գորբաչովը, դա էլ քիչ էր, Իվան Ահեղն ու Եկատերինան էլ շրջապատի մասը դարձան: Հեղափոխություն անել ոչ ոք չէր ցանկանում: ՛՛Օ ժամանակներ, օ բարքեր՛՛, անցա առաջ: Ստալինը չինացի զբոսաշրջիկների հետ լուսանկարվում էր. մարդասիրության ու հանդուրժողականության վերին դրսևորում էր ցուցադրում: Ծառի հետևից դուրս եկավ ասես պատճենի սարքից դուրս պրծած արքաներից մեկը, միզելուց հետո քիչ թմրած կոճկեց ձագը, թոթափեց թիկնոցն ու քթի տակ ասաց.
« Мать вашу, китайскую, видишь ли , с товарищами фоткаться пришли» ու նեղսրտաց հեռացավ:
Ես էլ գնացի: Մետրոյի մի կայանին հաջորդեց մյուսը: Այստեղ հսկա ճոճանակին տեղավորվելով՝ սկսեցի ընթացքը: Հետ-առաջ, երկինք- երկիր, Մոսկսվա- Երևան, Մոսկվա-… Հոպ… Նոյեմբեր ամսվա սառնամանիքը էսկիմոյի հետ ուղարկում եմ մեջս՝ ցավս չեզոքացնելու: Հալվող պաղպաղակը լպստում եմ, այն ծորում է ափիս մեջ՝ ծույլ, անտարբեր գետով…
Գետը…Լայնեզր ու խաղաղ է Մոսկվա գետը: Արծաթե մակերեսը երբեմն այնպես է փայլում, որ վերածվում է հսկայաչափ հայելու, որի մեջ նայելով տեսնում ես քեզ՝ փարթամ թփերի, երկարաձեռք ծառերի, ամպի պատառների, տեղ-տեղ անգամ երկարավիզ նորակառույցների տեսքով: Ծառը, անցորդը, շենքի ստվերը, աղավնու հետ անվրդով խաղացող բակի շեկ կատուն, գետը նետվող հացակտորների վրա հավաքվող զմրուխտ վզերով բադերը, մուտքը վաղվա կեղտից օճառաջրով փրկող տաջիկները, պատերազմի սարսափի կրակից այրված ուկրաինացիները, օրվա տառապանքը կարկանդակի մեջ թխող ուզբեկները, դեղին հոտով բուրող սեխ վաճառող ազերիները, քաղաքի գաղտնիքները բանալիների երկաթի մեջ պահող, արցունքն ու կարոտը բազմագույն թելերով աստառի մեջ կարող հայերը, ռուսների ժպիտն ու շռայլ հոգին, ամբողջը, ամենը լցվում է գետը: Գետը ծածկում է շուրջբոլորը, բայց մի կողմը ցամաք թողնում: Գետը պատել է Նագատինսկի Զատոնը: Իմ թերա-կղզին: Ձեռքերս ջրում են: Ջրից ինձ են փոխանցվում քաղաքի հետքերը, ես էլ Մոսկվայի մի մասն եմ, որ հոսել գիտի…
Ճոճանակից թռա Կոլոմենսի՝ գետի բերան: Բացեցի եղբորս ուղարկած հաղորդագրությունը, պատկերացրի տղայիս ուրախությունը, ծնողներիս վճռականության դիմակի տակ թաքցրած մտահոգությունը: Բացեցի.
«Տոմսերը գնել ենք, ու՞ր ես, տուն արի»:
Հեռախոսը նետեցի գետի անխոս բերանը: Կաթ-կաթ-կաթ…
Կազանսկայա եկեղեցու ղողանջները նորից զորավոր զրույցի բռնվեցին…





Մեկնաբանել